İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

5. Gelecekte Tıp Önleyici ve Öngörücü Olacak

Last updated on 26/02/2020

Haluk Başcıl


Genom araştırmalarında ulaşılan nokta, ileri moleküler yöntemler, yeni biomedikal analiz teknolojisinde yaşanan gelişmeler, tıbbi verilerin dijitalleşme, depolanma ve analiz edilmesi, internet teknolojisinde yaşanan gelişmeler, bireyin:
·         Hastalıklara genetik yatkınlığının tanımlanması,
·         Henüz hastalık semptomları henüz ortaya çıkmadan hastalığının erken ve kolaylıkla tanınması,
·         Hastalığına ilişkin etkin ilaçların ve kontrol sistemlerinin geliştirilebilmesi,
·         Gen terapisi ile yeni tedavi olanaklarına kavuşulması,
tıbbi yaklaşımı da kökten değiştiriyor.
New York Üniversitesi Genetik Bilimler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Robert Desnick, İnsanların gen diziliminin %99.9’unun aynı olduğunu, nükleotid dizilimindeki %0.1’lik çeşitliliğin hastalıklar, ilaç reaksiyonları gibi özelliklerden sorumlu bulunduğu belirtiyor. 
Prof. Dr. Robert Desnick,
“Birçok tek gen hastalığından sorumlu olan genler, geniş informatif ailelerde pozisyonel klonlama/linkaj analizi stratejileri ile tanımlandı. Belirli bir hastalık lokusunun genom taraması ve linkaj analizi ile dar bir kromozomal bölgede lokalizasyonu, artık birkaç günlük bir çalışma ile tamamlanıyor. Genom diziliminin tamamının elde edilmesi, bölgede hastalık yapmaya aday ya da predisposal genlerin tanımlanmasını sağlamaktadır. Ayrıca, bilgisayar ortamında genom analizi mutasyon analizi için en uygun aday genlerin tanımlanması da kolaylaştı. Birçok hastalığın altında yatan genlerin tam olarak tanımlanmasıyla önleyici tedavi çalışmaları büyük gelişme sağlayacaktır. Yakın geleceğin mücadelesi “kompleks özellikler”in, kalıtımsal olan fakat tek gen hastalığı olmayan astım, ateroskleroz, diyabet, hipertansiyon, obezite gibi yaygın hastalıkların altında yatan genlerin saptanmasıdır.”


 “Öngören, Önleyen Ve Kişiselleştirilmiş Tıp Çağı” olarak adlandırılan yeni bir tıp devrimi yaşanıyor. Yenidoğan taraması, kişisel genom analizi ve diagnostik çipler; resesif hastalık taşıyıcılarının, yaygın hastalıklar ile ilişkili predispozan/yatkınlık genlerinin ve klinik önemi olan farmakogenetik varyantların tespit edilmesini sağlayacaktır. Bu tür bir tarama bebeklik ve çocukluk dönemi hastalıklarının tespiti için doğumda yapılabilmektedir. Böylece bireylerin hangi varyant genlerine sahip oldukları saptanabilecek ve buna karşı ne tür bir önlem alabilineceği tespit edebilecek. Yaygın hastalıklar ve diğer bozukluklardan – özellikle de önlenebilen ya da etkin bir şekilde tedavi edilebilen hastalıklardan- hangileri için risk taşıdıklarını öğrenebileceklerdir. Zaman içerisinde bazı rahatsızlıklarının ortaya çıkacağı veya bazı hastalıklara yakalanacakları, önceden tespit edilmiş olan bireyler; yaşam koşullarını, beslenme şekillerini, mesleklerini ve/veya yaşadıkları yeri değiştirerek bu hastalığın ortaya çıkmasını önleyebilir. Doktorlar da kalıtımsal bozuklukları tedavi edecek ya da iyileştirebilecek “genoma özel ilaçlar” verecektir. Doktorlar ayrıca, hastalarının farmakogenetik yapılarını bilecek, böylece kişiye özel ilaç seçimi ve doz ayarlaması yapılırken genom analizi göz önüne alınacaktır.”
Hastalık önleyici moleküller ve genetik cerrahi uygulama yolunda
“Bazı hastalıklar için özel olarak hastalık sürecini önlemek veya geciktirmek için tedavi edici moleküllerin yakın gelecekte üretim aşamasına gelecek. Bunlar yeni peptidler, moleküler olarak tasarlanmış inhibitörler veya regülatörler ile enzimler, reseptör ligandları veya sinyal transdüksiyon medyatörleri gibi makromoleküler proteinleri içerecektir. Gen tedavi stratejileri, çeşitli genetik hastalıkların ve diğer hastalıkların iyileştirilmesi için büyük olanaklar sağlayacaktır. Gelecekte, “homolog rekombinasyon” adı verilen bir genetik cerrahi türü ile kusurlu bir geni normal bir RNA/DNA parçası ile değiştirmek mümkün olacaktır. Böylece kusurlu bir gen parçası, bir hastalığı etkin bir şekilde tedavi edebilmek için yeterli sayıda somatik hücre içeren normal dizi ile özel olarak değiştirilebilir hale gelecektir. Kısacası, tıpta yaşanacak bu moleküler devrim, tedavi araçlarına çok büyük bir katkı sağlayacaktır”
[i] demektedir.
ABD ve AB ülkelerinde içinde yaşadığımız teknolojik devrimin tıpta, sağlık alanında köklü değişimlere yol açacağı ve bilinen uzmanlık alanlarının yerini yepyeni uzmanlık alanlarının alacağı, tıbbın dört ana eksende yeniden yapılanacağı tartışılıyor.
Bunlar:
·         Genom sıralamasında ortaya çıkan mutasyonların hızlı bir şekilde tespitiyle kişinin ne tür bir hastalığa eğilimi olduğunu belirleyecek öngörücü tıp,
·         Henüz hastalık semptomları ortaya çıkmadan (asemptomatik aşamada)hastalığının çok önceden tanımlanabileceği, moleküler seviyede yapılacak düzeltici önlemlerle patolojik süreci durdurarak hastalık oluşumunu önleyecek önkesici/koruyucu tıp,
·         Hasta kişinin genom analizi göz önüne alan ve  farmakogenetik yapısına uygun özel ilaç seçimi ve doz ayarlaması kişiye uygun olarak düzenleyecek kişiselleştirilmiş tıp,
·         Her bireyde var olan potansiyel hastalıklarının ortaya çıkışınıönleyemeye,  patolojiye zemin hazırlayan çevresel etki ve hayat tarzının yarattığı riskleri ortadan kaldırmaya yönelik bir yaşam modeli önerisinde bulunacak katılımcı tıp,
olarak ifade ediliyor.[ii]
Kronik hastalıklar başta olmak üzere birçok hastalığın yol açtığı yüksek sağlık masraflarının genetik ve moleküler hücresel biyolojik müdahalelerle asgariye ineceği düşünülüyor.[iii]
Başta nanoteknoloji olmak üzere yeni teknolojik devrimin tüm öğeleri, geleneksel tıbba entegre olarak onu ilerletip geliştiren evrimci yeniliklerin çok ötesinde bir değişimi işaret ediyor. Hastaya ve tıbbi müdahaleye ilişkin köklü değişimler, yeni bir tıp paradigması yaratıyor. Bu paradigmanın özelliği; her türlü biyomedikal faaliyetin nano ile isimlendirilmesine ve öngörücü tıp, önleyici tıp, kişiselleştirilmiş tıp, katılımcı tıp olarak tüm hekimlik alanının yeniden tanımlanmasına kadar uzanıyor.
 
Devam edecek…
Gelecek yazı: Tıp ve Sağlık Sektöründe iletişim Teknolojisi ve Sosyal Ağlar

İlk yorum yapan siz olun

Yorumlarınızla katkı sağlayabilirsiniz.

%d blogcu bunu beğendi: