İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Tütün kontrolünde başarılı mıyız?

Last updated on 11/02/2020

Seyfi Durmaz

9 Şubat sigarayı bırakma günüydü. Çeyrek asırlık tütün kontrol mücadelesiyle Türkiye, başarılı ülkeler arasında sayılıyor. Peki, başarılı mı? Ya da başardığı şey nedir?

Tütün kullanım sıklıkları 2008-2012 yılları arasında azalma eğilimi gösterirken sonrasındaki göstergeler tüketimin tekrar artışa geçtiği alarmını verdi. Türkiye’de tütün kullanım sıklıkları 2008-2012 yılları arasında azalma eğilimi gösterdi ve %31,2’den %27,1’e düştü. Fakat Küresel Yetişkin Tütün Araştırması’nın 2016 raporu tütün ürünlerinin tüketiminde artma eğilimi olduğunu (%31.6) ortaya koyuyor.

Sigara üretim şirketlerinin Türkiye’de tütün kullanım miktarlarına baktığımızda 2008 yılında 108 milyon Kg iken 2011 yılında 83 milyon Kg’a düşmüş, ancak ivme tersine dönmüş ve 2016 yılında 116 milyon Kg’a ulaşmış.

Grafik: Sigara üretim şirketlerinin Türkiye’de tütün kullanım miktarlarının değişimi, 2008-2016 (Milyon Kg) .

Tütün endüstrisi, 2008-2012 yıllarında sigara tüketiminin azalması karşısında kârlılıklarını devam ettirebilmek için yöntemler uyguladı. Pazarda özellikle kadınları ve çocukları hedef aldı. Uygulanan talep yönlü kontrol politikalarını aşmaya yönelik, yeni fiyatlama stratejileri geliştirdi, ürünlerini farklılaştırıp çeşitlendirdi, tanıtım ve üretim maliyetlerini düşürme çalışmaları yürüttü. Kıyılmış tütün, “katran seviyesi azaltılmış” olarak pazarlanan sigaralar, ince sigaralar ve kokulu sigaraların satışında artışlar gerçekleştirdi.

Ülke tütüncülüğünün geliştirilmesini hedefleyen ve 1986 yılından itibaren uygulanan Tütün Fonu uygulaması aşamalı olarak kaldırıldı. İthal edilen tütünlere kilogram başına 3 USD ve paket başına 40 cent dolar olarak uygulanan Tütün Fonu, AB-Türkiye İlerleme Raporlarının “Fiyatlandırma ve Vergilendirme” kapsamında 2010 yılından itibaren uygulamadan kaldırıldı. Tütün fonunda yapılan sıfırlama ve kademeli indirimler sonucunda, Türkiye’nin sadece fon kaynaklı kaybı 2017 yılı sonu itibarıyla 1 milyar doların üzerinde.

Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Raporlarındaki kaçak sigara yakalama oranlarındaki artış özellikle 2009 yılından itibaren dikkat çekici. 2009 yılında 10 milyon paket olan kaçak sigara yakalaması 2015 yılına gelindiğinde 143 milyon pakete yükselmiş.

Dünya genelinde, 15 yaş ve üzerinde 1,1 milyar tütün içicisi, 367 milyon ise dumansız tütün kullanıcısı var. Bunların yaklaşık olarak %80’i düşük gelirli ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Bunlardan biri olan ülkemizde tütün mamulü piyasasının perakende satış hacminin 11 Milyar Dolar civarında olduğu tahmin ediliyor.  

Bildiğimiz gibi; 1996 yılında, sigara dumanı kaynaklı pasif etkilenimden korunmayı  amaçlayan düzenlemeler 2008’deki 5727 sayılı yasa ile genişletildi. Evler hariç tüm kapalı mekânlar dumansız alan olarak tanımlanıp sigara içme yasağı getirildi. Ve bir dizi başka ciddi uygulamalar gerçekleşti.

DSÖ, 2008 yılından itibaren, üye ülkelere tütün kontrol çalışmalarına yol gösterici olsun diye 6 politika önerdi. İşte bu MPOWER politikalarını uygulama konusunda Türkiye başarılı bulunuyor:  

  1. Tütün kullanımı verilerini, önleme politikalarını ve sonuçlarının izlemini takip etmek
  2. Sigara dumanı kaynaklı pasif etkilenimleri önlemek
  3. Bırakmak isteyenlere yardım olanaklarını sunmak
  4. Kullanım riskleri ve zararları ile ilgili etkin uyarıları yapmak
  5. Sponsorluğu ile reklamı ve promosyonu ilişkili yasakları uygulamak
  6. Vergi miktarını talebi azaltmayı sağlayacak miktarda artırmak

Görüldüğü üzere MPOWER politika paketi arz yönlü politikaları ihmal etmiş. Oysa tütün kontrolü, tütün ve tütün ürünleri arzını azaltmayı hedefleyen (arz yönlü) ve tütün ve tütün ürünleri talebini azaltmayı amaçlayan (talep yönlü) tütün kontrol politikalarıyla sağlanabilir.

KAYNAKLAR:


– GATS. 2016. “Global Adult Tobacco Survey, Fact Sheet, Turkey.” 4–5.

– Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. 2014. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması Türkiye 2012. Ankara


– Bakanlar Kurulu Kararı. 2017. “06.05.2017 Tarihli Resmi Gazete, Karar Sayısı : 2017/10063.” Resmi Gazete.


– Ergüder, Toker. 2008. Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi̇: Küresel Sağlık İçin, Küresel Eylem. Ankara.


– Evrengil, Efza. 2017. “TKÇS Uygulamasında Politika Çatışması: Türkiye’de Tütün Endüstrisine Sağlanan Yatırım ve İhracat Teşvikleri.” Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi (STED) 26(Özel Sayı):12–17.


– Keklik, Seda. 2014. “Türkiye’de Tütün Kontrol Politikaları: Tütün Endüstrisi Faaliyetleri Işığında Bir Değerlendirme.” İTÜ.


– NCI and WHO. 2016. “The Economics of Tobacco and Tobacco Control. National Cancer Institute Tobacco Control Monograph 21.” Bethesda, MD: U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health, National Cancer Institute; and Geneva, CH: World Health Organization NIH Public(1):6242.


– saglik.gov.tr. 2019. “Türkiyede Tütünle Mücadele Süreci.” Havanı Koru.


– Tütün Eksperleri Derneği. 2016. “UTKP-EP’ye İlişkin Değerlendirme ve Katkılarımız.” Tütün Eksperleri Derneği Bülteni (89):4–10.


– Tütün Eksperleri Derneği. “2018, Tütün Raporu.”


İlk yorum yapan siz olun

Yorumlarınızla katkı sağlayabilirsiniz.

%d blogcu bunu beğendi: